وقتی امروز به زبان انگلیسی صحبت میکنیم، شاید تصور کنیم این زبان از ابتدا به همین شکل وجود داشته است؛ اما زبان انگلیسی امروزی نتیجه تغییرات و تحولات چندین قرن است. واژههای انگلیسی از زبانهای مختلف وارد آن شدهاند، ساختار زبان در طول زمان تغییر کرده و حتی نحوه تلفظ بسیاری از کلمات نیز دستخوش تغییرات اساسی شده است. اما زبان انگلیسی چگونه شکل گرفت؟ برای پاسخ به این سؤال باید به چند قرن قبل برگردیم؛ زمانی که هنوز چیزی به نام انگلیسی امروزی وجود نداشت.
زبان انگلیسی از کجا آمده است؟
زبان انگلیسی در خانواده زبانهای هندواروپایی قرار دارد و به شاخه زبانهای ژرمنی تعلق دارد.
انگلیسی از نزدیکترین زبانهای امروزی به زبانهایی مانند آلمانی، هلندی و برخی زبانهای اسکاندیناویایی است. البته انگلیسی در طول تاریخ تحت تأثیر زبانهای متعددی قرار گرفته و همین موضوع باعث شده واژگان و ساختار آن بسیار متنوع شود.
شکلگیری زبان انگلیسی را میتوان به چند دوره مهم تقسیم کرد:
- انگلیسی باستان (Old English)
- انگلیسی میانه (Middle English)
- انگلیسی نوین آغازین (Early Modern English)
- انگلیسی نوین (Modern English)
هر یک از این دورهها مرحلهای مهم در تحول زبان انگلیسی هستند.
انگلیسی باستان چگونه شکل گرفت؟
برای پیدا کردن ریشههای زبان انگلیسی باید به حدود قرن پنجم میلادی برگردیم.
در این دوره، گروههایی از اقوام ژرمن، از جمله Angles، Saxons و Jutes، به بریتانیا مهاجرت کردند.
زبانهایی که این اقوام با خود به بریتانیا آوردند، پایههای چیزی را تشکیل دادند که بعدها Old English یا انگلیسی باستان نام گرفت.
نام زبان انگلیسی نیز با قوم Angles ارتباط دارد. واژههایی مانند English و England از همین ریشه تاریخی مرتبط با Angles شکل گرفتهاند.
البته انگلیسی باستان با انگلیسی امروزی تفاوت بسیار زیادی داشت.
اگر یک متن انگلیسی باستانی را امروز ببینیم، احتمالاً بدون آموزش زبانشناسی تاریخی، بخش زیادی از آن برایمان قابل فهم نخواهد بود.
برای مثال، یکی از مشهورترین آثار انگلیسی باستان، شعر حماسی Beowulf است.
زبان این اثر با انگلیسی امروزی تفاوت زیادی دارد، اما اهمیت آن در این است که نمونهای ارزشمند از زبان انگلیسی در دوره اولیه آن به شمار میرود.
ورود واژههای لاتین به انگلیسی
یکی از عوامل مهم در تحول زبان انگلیسی، ارتباط مردم بریتانیا با زبان لاتین بود.
پیش از شکلگیری انگلیسی باستان، رومیها برای مدتی بخشهایی از بریتانیا را تحت کنترل داشتند. در نتیجه، تعدادی از واژههای لاتین وارد زبانهای مورد استفاده در بریتانیا شدند.
بعدها با گسترش مسیحیت در انگلستان، واژههای لاتین بیشتری وارد زبان انگلیسی شدند؛ زیرا زبان لاتین نقش مهمی در کلیسا و آموزش داشت.
بنابراین انگلیسی از همان مراحل اولیه شکلگیری خود، فقط تحت تأثیر زبانهای ژرمنی نبود.
حمله وایکینگها و تأثیر زبان اسکاندیناویایی
یکی دیگر از اتفاقات مهم در تاریخ زبان انگلیسی، ورود وایکینگها و استقرار گروههایی از اسکاندیناویاییها در بخشهایی از انگلستان بود.
زبانهای اسکاندیناویایی که این گروهها صحبت میکردند، از خانواده زبانهای ژرمنی بودند و شباهتهایی با انگلیسی باستان داشتند.
در نتیجه، تماس میان این زبانها باعث شد تعدادی از واژهها وارد انگلیسی شوند.
برخی واژههای رایج انگلیسی مانند:
- sky
- egg
- take
- give
- they
- them
- their
ریشههایی مرتبط با زبانهای اسکاندیناویایی دارند.
این موضوع نشان میدهد که زبانها در طول تاریخ معمولاً در یک محیط کاملاً جدا از یکدیگر رشد نمیکنند؛ تماس میان مردم میتواند ساختار و واژگان زبان را تغییر دهد.
انگلیسی میانه؛ تغییر بزرگ در زبان انگلیسی
یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ زبان انگلیسی، فتح انگلستان توسط نورمنها در سال 1066 بود.
نورمنها از فرانسه آمده بودند و زبان نخبگان حاکم در انگلستان برای مدتی تحت تأثیر زبان فرانسوی نورمنی قرار گرفت.
در نتیجه، زبان انگلیسی وارد دورهای شد که به آن Middle English یا انگلیسی میانه میگوییم.
در این دوره، واژههای بسیار زیادی از زبان فرانسوی وارد انگلیسی شدند؛ بهخصوص در حوزههایی مانند:
- حکومت
- قانون
- سیاست
- جامعه
- هنر
- غذا
- نظام اداری
به همین دلیل امروزه در زبان انگلیسی، در کنار واژههای با ریشه ژرمنی، تعداد زیادی واژه با ریشه فرانسوی و لاتین نیز وجود دارد.
برای مثال:
government
court
judge
justice
language
همگی نمونههایی از واژگانی هستند که تاریخ ورود آنها به انگلیسی با تأثیر زبان فرانسوی و لاتین ارتباط دارد.
چرا انگلیسی اینقدر واژه دارد؟
یکی از ویژگیهای جالب زبان انگلیسی امروزی، تنوع ریشههای واژگان آن است.
اگر به واژگان انگلیسی نگاه کنیم، میتوانیم ردپای زبانهای مختلفی را در آن پیدا کنیم:
زبانهای ژرمنی → بخش مهمی از واژگان پایه
لاتین → بهویژه در حوزههای علمی، آموزشی و مذهبی
فرانسوی → حکومت، قانون، فرهنگ و بسیاری از حوزههای اجتماعی
زبانهای اسکاندیناویایی → بخشی از واژگان روزمره
البته این فهرست کامل نیست. در طول قرنها، زبان انگلیسی از زبانهای بسیار دیگری نیز واژه گرفته است.
همین ویژگی یکی از دلایلی است که گاهی دو واژه انگلیسی برای یک مفهوم وجود دارد اما ریشه و کاربرد متفاوتی دارند.
انگلیسی نوین آغازین و تغییر تلفظ
از حدود قرن پانزدهم تا هفدهم، زبان انگلیسی تغییرات مهم دیگری را تجربه کرد.
یکی از مهمترین تحولات این دوره، تغییری گسترده در تلفظ واکهها بود که در زبانشناسی با عنوان Great Vowel Shift شناخته میشود.
این تغییر باعث شد تلفظ بسیاری از واکهها در زبان انگلیسی نسبت به دورههای قبلی تغییر کند.
نکته جالب این است که بخشی از تفاوت میان املای انگلیسی و تلفظ انگلیسی نیز با تغییرات تاریخی زبان ارتباط دارد.
به بیان ساده، تلفظ بسیاری از کلمات در طول زمان تغییر کرد، اما املای آنها همیشه به همان سرعت تغییر نکرد.
به همین دلیل ممکن است امروزه کلمهای را ببینیم که شکل نوشتاری آن با تلفظش فاصله زیادی دارد.
اختراع چاپ و تأثیر آن بر زبان انگلیسی
یکی دیگر از اتفاقات مهم در تاریخ زبان انگلیسی، گسترش صنعت چاپ بود.
با رواج چاپ در انگلستان، انتشار کتابها و نوشتهها آسانتر شد و شکلهای نوشتاری زبان تا حدی ثبات بیشتری پیدا کردند.
یکی از چهرههای مهم این دوره ویلیام کاکستون (William Caxton) بود که چاپخانهای در انگلستان راهاندازی کرد.
البته چاپ بهتنهایی باعث شکلگیری انگلیسی امروزی نشد، اما در تثبیت و گسترش برخی شکلهای نوشتاری نقش داشت.
نقش شکسپیر در زبان انگلیسی
وقتی درباره تاریخ زبان انگلیسی صحبت میکنیم، نمیتوان از William Shakespeare و ادبیات دوره او صرفنظر کرد.
شکسپیر در دوره انگلیسی نوین آغازین فعالیت میکرد و آثار او نقش مهمی در ادبیات انگلیسی دارند.
بسیاری از عبارتها و واژههایی که امروزه با زبان انگلیسی کلاسیک و ادبی مرتبط میدانیم، در آثار ادبی این دوره دیده میشوند.
البته نباید تصور کنیم که شکسپیر بهتنهایی زبان انگلیسی را ساخته یا تغییر داده است. زبان پیش از او نیز در حال تحول بود و بعد از او نیز تغییرات بسیاری پیدا کرد.
انگلیسی چگونه به یک زبان جهانی تبدیل شد؟
یکی از مهمترین مراحل بعدی در تاریخ انگلیسی، گسترش آن در خارج از انگلستان بود.
گسترش امپراتوری بریتانیا باعث شد زبان انگلیسی به مناطق مختلفی از جهان منتقل شود.
در ادامه، قدرت اقتصادی، علمی و سیاسی ایالات متحده نیز نقش مهمی در افزایش نفوذ جهانی زبان انگلیسی داشت.
امروزه انگلیسی در بسیاری از کشورها بهعنوان زبان رسمی، زبان دوم یا زبان مهم ارتباطات بینالمللی استفاده میشود.
انگلیسی همچنین در حوزههایی مانند:
- علم و پژوهش
- فناوری
- تجارت
- گردشگری
- آموزش
- ارتباطات بینالمللی
- اینترنت
نقش بسیار مهمی دارد.
زبان انگلیسی هنوز هم در حال تغییر است
شاید تصور کنیم که زبان انگلیسی امروز به شکل نهایی خود رسیده است؛ اما زبانها هیچوقت کاملاً ثابت نمیمانند.
ورود فناوریهای جدید، اینترنت، شبکههای اجتماعی و ارتباط میان مردم کشورهای مختلف باعث ایجاد تغییرات جدیدی در زبان انگلیسی شده است.
واژههای جدیدی وارد زبان میشوند، برخی کلمات کاربرد قدیمی خود را از دست میدهند و بعضی اصطلاحات نیز از فرهنگها و زبانهای دیگر وارد انگلیسی میشوند.
بنابراین همانطور که انگلیسی باستان به انگلیسی میانه و سپس انگلیسی امروزی تبدیل شد، زبان انگلیسی امروز نیز در آینده تغییر خواهد کرد.
پس زبان انگلیسی چگونه شکل گرفت؟
اگر بخواهیم مسیر شکلگیری زبان انگلیسی را خیلی ساده خلاصه کنیم، میتوان گفت:
زبانهای ژرمنی اقوام مهاجر
↓
انگلیسی باستان
↓
تأثیر زبانهای اسکاندیناویایی و لاتین
↓
فتح نورمنها و ورود گسترده واژههای فرانسوی
↓
انگلیسی میانه
↓
تغییرات تلفظی و گسترش چاپ
↓
انگلیسی نوین آغازین
↓
گسترش جهانی انگلیسی
↓
انگلیسی امروزی
بنابراین زبان انگلیسی را نمیتوان حاصل یک اتفاق یا متعلق به یک قوم خاص دانست. این زبان در طول قرنها و در نتیجه تماس میان مردم، مهاجرت، جنگ، تجارت، دین، ادبیات، علم و تغییرات اجتماعی شکل گرفته است.
شاید یکی از جذابترین ویژگیهای زبان انگلیسی همین باشد: وقتی یک کلمه انگلیسی را یاد میگیریم، ممکن است در واقع بخشی از تاریخ چندصد یا حتی چند هزار ساله زبانها را یاد گرفته باشیم.
چرا زبان انگلیسی رایجترین زبان دنیاست؟
بیشتر درباره زبانشناسی و تاریخ زبان انگلیسی بخوانید
اگر به تاریخ، ساختار و دانستنیهای زبان انگلیسی علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم راهنمای جامع زبانشناسی و دانستنیهای زبان انگلیسی را نیز مطالعه کنید. در این مقاله با موضوعات مختلفی درباره زبان انگلیسی، زبانشناسی و ویژگیهای این زبان آشنا میشوید.
2 پاسخ
از تلاش و دقت شما در تولید این محتوا سپاسگزارم
ممنون از توجه شما